|
Vers Geperst is een gratis wekelijks re-zine
(elektronisch relatiemagazine) van
Jan Bletz
e-mail: jan@xs4all.nl
Site: www.janbletz.nl
Archief met alle nummers van Vers Geperst.
|
Vers Geperst 11 - 20-3-2009
- Bletzpraat: Voorbij de grenzen van mijn kennis (Over de algemene relativiteitstheorie)
- En passant: 20 maart
- Deep Link: Devolutie
- Ondoordacht: Albert Einstein
- Weerwoord: Fransien van der P.
- Joep: Einstein
- Bletzpraat
Vandaag gedenken we de dag dat Albert Einstein, de koning der wetenschappers, in 1916 de algemene relativiteitstheorie ontvouwde, de parel in de kroon van de natuurkunde, de beeldschone koningin van de wetenschap. Maar wat gedenken we eigenlijk?
Bij ons op school werd de algemene relativiteitstheorie niet onderwezen, de leraar heeft er tussen neus en lippen door wat over verteld, maar daarbij duidelijk gemaakt dat we er niet over zouden worden geëxamineerd. De algemene relativiteitstheorie werd gepresenteerd als een toegift. Leuk om te weten als het je interesseerde, maar het was niet erg als je geen zin had je te verdiepen in wat wel de grootste intellectuele prestatie van de mensheid is genoemd. Te moeilijk voor de meeste leerlingen, dachten ze waarschijnlijk, al werd dat er niet bijgezegd.
Voor mij was het wel te moeilijk, ik heb de algemene relativiteitstheorie tenminste nooit kunnen vatten. Nou ja, even geloof ik, toen het me die eerste keer terloops werd uitgelegd, heel even kon ik het heelal door de ogen van het grootste genie der mensheid aanschouwen. Maar de les was nog niet voorbij of het licht doofde weer en is nooit meer ontvlamd. Ik heb in de loop der jaren heel wat pogingen gedaan de algemene relativiteitstheorie te vatten, maar vergeefs.
Boeken als 'Introducing Einstein', het boek van de Teleac-cursus 'Van Quantum tot Quark' en 'Een kleine geschiedenis van Bijna Alles'- ik heb er veel van aangeschaft en doorgebladerd in de hoop het grootste raadsel uit de wetenschap te ontwarren, maar nee. Ik heb geprobeerd om via een omtrekkende beweging Einstein te overwinnen, door een bijvak Geschiedenis van de Natuurwetenschappen te volgen. Maar we zijn nooit verder gekomen dan de experimenten van Michelson en Morley die aantoonden dat het heelal niet vol ether zit. Daarna lieten onze leerboeken ons in de steek. "De mechanisering van het wereldbeeld beduidt het begin van de mathematisering der natuurwetenschap, die in de physica der twintigste eeuw haar voltooiing krijgt": zo maakt E.J. Dijksterhuis zich er van af op de laatste bladzijde van ons leerboek 'De mechanisering van het wereldbeeld'.
Nooit zal ik begrijpen wat het nu werkelijk betekent dat 'tijd en ruimte relatief zijn', wat zeg ik, dat tijd deel uitmaakt van de ruimte en dat de twee in elkaar kunnen overgaan (tijd kan vorm hebben - ik kan het me eenvoudigweg niet voorstellen), dat de zwaartekracht niet bestaat - dat maakte Newton ons maar wijs - maar het gevolg is van de kromming van de ruimte-tijd, nooit zal ik weten waarom we niet sneller kunnen dan het licht of waarom het heelal uitdijt.
En ik denk dat de algemene relativiteitstheorie wel meer mensen hun macht te boven gaat. "Alles is relatief", zeggen we soms om ons intellueel onvermogen te verhullen. Of we trekken ons t-shirt met e=mc2 erop aan. Vandaag niet, vandaag houden we ons koest. Vandaag gedenken we onze onwetendheid.
Jan Bletz
- En passant
20 maart
De geboortedag van de schilder Joseph Paelinck (1781 - 1839). Zelfportret gevonden via www.safran-arts.com |
|
- Deep Link
Devolutie
Hoe had ik eruit gezien als ik als aap was geboren? Op deze site kom je erachter. 2,2 miljoen jaar geleden, de tijd van de Homo Habilis, had ik er uitgezien als op het plaatje links.
|
|
- Ondoordacht
Als dit universum in zijn miljoenvoudige orde en precisie het resultaat van een blind toeval zou zijn, dan is dat net zo geloofwaardig als wanneer een drukkerij explodeert en alle druklettertjes weer op de grond terecht komen in de voltooide en foutloze vorm van het woordenboek.
Gelukkig, ook Albert Einstein had wel eens een 'off day' / creationistische bui
|
|
- Weerwoord
Niet-abonnee Fransien van der P. reageert op het Bletzpraatje van 20/2 over veel praten: als hartstochtelijk prater kan ik beamen dat het veelpraten veroorzaakt wordt door allerlei andere dingen dan het willen leveren van inhoudelijk maatwerk, al hoeven de twee elkaar niet perse in de weg te staan.
Spontaan uit het hoofd of van onder de oksels geopperde zinnen dienen niet alleen de expressie, het mededelen van zelf, of het delen van wat vreemd is en indruk maakt, impressie. Het delen als zodanig is een menselijke nijging. Het praten wordt naast allerlei andere handelingen gebruikt als alibi voor het hebben van contact, het vragen om bevestiging, elkaar zien staan, wat in de communicatie-theorie de fatische functie wordt genoemd: al pratende het kanaal openhouden. Spreken is dus niet alleen bedoeld om belangrijke informatie uit te wisselen, hoogst relevante gesprekken kunnen over niets gaan en ook zwijgend kun je een boel mededelen (zei de dansdramaturg en bletz-toeschouwer). Het grote verschil tussen zwijgerij en veelpraterij is dus niet zozeer gelegen in de aard van de mededeling, maar in het toegeven aan of het meedraaien in een economie van bevestiging en contact.
Wat betreft het inhoudelijke maatwerk, zou je kunnen aannemen dat gesprekken wanneer letterlijk genomen, rommeliger van aard zijn en de voorlopigheid van de uitwisseling zijn tol eist. Toch kan de aanblik van een ander stimulerend zijn bij het formuleren van gedachten. Ervaren gesprekspartners kunnen sprekend veel sneller informatie wisselen dan schrijvend. De vraag is dan wel wat er behouden blijft van dit soort efficiënte wisselingen tussen goede verstaanders: een paar conclusies, een lijstje besluiten, een nieuw perspectief, een scherpere vraagstelling of een helder meningsverschil - als een eenzame verschrikker steekt het resultaat uit boven de omgewoelde aarde, die mag rusten tot een volgend gesprek.
Om de bewegingen van een goede wisseling vast te leggen heb je een choreograaf nodig, iemand die het heen en weer van argumenten of de accumulatie van overpeinzingen en observaties bewaart door ze op een interessante manier te herhalen, te verfraaien, in te korten, verder te brengen en daarbij de geur van omgewoelde aarde mengt. Een goede schrijver heeft minder woorden nodig dan een goede prater, schat ik, denkend aan de hoeveelheid backspace die ik per getypte regel nuttig.
Ik snap niet helemaal waarom je de twee, het praten en het schrijven, zo tegenover elkaar stelt. De voorlopige vrijheid van de geimproviseerde uitwisseling en de geordende voorlopigheid van een uitgetypt stuk hebben allebij hun waarde. Beide worden geredigeerd, beide zijn toegesneden, door de reflectie van een ander of van een zelf. Verder hebben spreken en schrijven weinig met elkaar te maken. Een lezer is geen gesprekspartner en vice versa.
Niet genoeg zeggen tijdens een vergadering heeft niets met schrijven te maken, maar met communiceren tijdens een vergadering. Was je lichaamstaal niet duidelijk genoeg of liet ze juist niets te wensen over? Probeerde de collega vergaderaar(ster) je alsnog iets te ontlokken of luchtte hij zijn hart? Is het gek dat ik er vanuit ga dat het een vrouw was? Schrijvend kun je kort zijn in zo'n geval, in levende lijve wordt je geacht elkaar te zien staan en navenant gebaren te maken, fatisch, bevestigend. Het schuldgevoel van de zwijger staat gelijk aan de genoegdoening van de opmerkingenmaker en vice versa. Deal done.
Ik heb vorige week geprobeerd een kort verhaal van Beckett te vertalen, texts for nothing 3, om te gebruiken in een onderzoek met een danser en een acteur. De danser gebaarde naar boven als hij het over tekst had, maakte niet eens onderscheid tussen geschreven en gesproken, alles even intimiderend. Beckett's personages worden voortdurend gehinderd door hun eigen stem of andermans, die niet alleen gezelschap houdt maar ook bekritiseert, de stuipen op het lijf jaagt, vernedert, achtervolgt, verwarring zaait, grappen uithaalt en heel soms troost biedt. Wat zette de danser in tegen de door hem zelf hartstochtelijk in het leven geroepen vijand taal? Zijn lichaam en zijn ogen. Door de kijken, door niet te kijken, door zijn rug te keren of zijn borst te tonen, afijn, alles geweten. Intieme intimidaties.
Ooit liet iemand de camera lopen op een onbewaakt ogenblik en dat leverde de enige opname op van Samuel Beckett in bewegend beeld en geluid: zijn stem, ogen, handen en aangezicht voor eenmaal bijeen gevat. De schrijver van stemmen, in korte verhalen, toneelstukken, hoorspelen en televisiestukken of romans, onthield het publiek zijn stemgeluid, zijn gezichtuitdrukkingen. Dwong ons altijd naar onszelf te luisteren en te kijken als we lezen. Hij zweeg niet, hij schreef. Zo scherp als zijn teksten zijn, zo zachtaardig was hij in de omgang naar verluid. Maar zeker geen veelprater en een echte zwijger in het openbaar.
Niet spreken in elkaars aanwezigheid veronderstelt een bepaald vertrouwen, of het bevestigt het gebrek daaraan. Dat kan lastig zijn, niet alleen in vergaderingen.
Ik las je stukje en was geintrigeerd. Ik schrijf terug, in de loop van dagen, meer dan een week ondertussen. Tijd om te herlezen en het geschrevene met een ander lichaam, in een andere stemming, te herkauwen. Ik verkies mijn plotse verschijnen niet in te leiden, je goedendag te wensen en wat dies meer zei, voor ik van wal steek. Ik neem daar een risico mee. Ben jij een doelgroep? Om je vertrouwen te winnen zou ik eigenlijk een aantal inleidende gebaren moeten maken. Dit is geen brief, dit is geen stukje, dit is geen gesprek. En zoals ik je lees ben je een goede verstaander.
Re-reactie: Het was inderdaad een zij. Ik hoop spoedig terug te komen op deze boeiende reactie. |
Reageren? Mail dan! Alle reacties worden gelezen, beantwoord en - indien geschikt - gepubliceerd.
|
|
- Joep
Tekst Jan Bletz/Illustraties Jack Turnbull.
Deze strip is gemaakt op www.com-mix.org: andermans figuren die wachten op jouw woorden.
 |
|
|
|
|
